Naturalną reakcją człowieka na rozpoznanie niebezpieczeństwa jest lęk. W życiu dziecka najczęściej pojawia się on już w dzieciństwie, kiedy maluch musi dawać sobie radę z nowymi wyzwaniami i trudnościami, przede wszystkim w przedszkolu i szkole. W takiej sytuacji rodzice nierzadko zastanawiają się, co robić. W poniższym artykule wyjaśnimy, skąd biorą się lęki u dzieci i podpowiemy, jak je oswajać.

Skąd mogą się brać lęki u dzieci?

Przyczyny lęków dziecięcych są zazwyczaj są niejednoznaczne i ciężkie do przewidzenia, więc żaden rodzic nie jest w stanie uchronić przed nimi swojej pociechy.

  • Nieprawidłowe postawy rodzica

Lęk u dziecka może przybierać różne formy. Elżbieta Fonberg tłumaczy ich powstawanie nieprawidłowymi relacjami między ludźmi, a w szczególności zbyt wymagającymi postawami rodziców wobec dzieci. Bez wątpienia rodzina jest ogromnie ważna w przygotowaniu malucha do radzenia sobie z lękiem i stresem w życiu. Pamiętaj, że nadmierny dysonans uczuciowy wobec dziecka lub chorobliwa koncentracja na nim może wpływać źle na zachowania pociechy.

  • Pójście dziecka do przedszkola

W momencie pójścia dziecka do przedszkola, rodzic może zauważyć różnego rodzaju zmiany w osobowości malucha. Nowa sytuacja najprawdopodobniej wywoła tzw. lęk przed rozłąką. Zdaniem badaczy jest to prawidłowa reakcja. Oznacza ona, że pociecha jest świadoma więzi z bliskimi i gotowa do życia przedszkolnego. W takiej sytuacji należy stopniowo oswajać dziecko z nowym otoczeniem, rozmawiać i zapewnić malucha, że jest bezpieczny nawet jeśli rodzica nie ma w pobliżu. Innymi rodzajami lęku są: lęk przed porzuceniem czy też lęk przed odrzuceniem przez grupę rówieśników.

  • Straszne i agresywne bajki, filmy, gry

Dzieci zbyt wrażliwe mogą reagować lękiem na bodźce płynące z bajek, filmów czy gier. Obrazy pełne agresji, grozy i brutalnych scen, które maluch obejrzał na ekranie, powracają w jego wyobraźni. Najlepszym rozwiązaniem jest kontrolowanie tego, co ogląda i rozmawianie z nim na temat tego, co widział.

Czego mogą dotyczyć stany lękowe u dziecka?

Najczęściej występujące lęki u dzieci chodzących do przedszkola i klas przedszkolnych to:

  • Lęk społeczny – maluch boi się nieznanych ludzi, ponieważ nie wie, czego się po nich spodziewać. 
  • Lęk przed rozłąką – dziecko reaguje silnym lękiem w sytuacji rozdzielenia go z opiekunami.
  • Fobia – nadmierny lęk, w stosunku do pewnych obiektów, sytuacji lub wydarzeń, który znacznie utrudnia funkcjonowanie malucha.
  • Uogólnione zaburzenie lękowe – istnienie u dziecka uporczywych lęków dotyczących codziennego życia czy aktywności.

Lęk przed rozłąką oraz lęk społeczny – jeśli nie są nadmiernie nasilone – można przepracować z dzieckiem. Wynikają one często z braku poczucia bezpieczeństwa w momencie, gdy rodzic się oddala, co utrudnia interakcje z innymi osobami. Poprzez rozmowę i wieloetapowe, powolne oswajanie malucha z innymi osobami i miejscami, rodzic może wzmocnić to poczucie bezpieczeństwa i znacząco zwiększyć komfort funkcjonowania pociechy w sytuacjach społecznych. Natomiast fobie i uogólnione zaburzenia lękowe zdecydowanie wymagają konsultacji ze specjalistą, podobnie jak poprzednie lęki, gdy będą na tyle nasilone, że uniemożliwią dziecku codzienne funkcjonowanie i prawidłowy rozwój.

Dowiedz się więcej o lękach nocnych u dzieci.

W jaki sposób można pomóc dziecku radzić sobie z lękami?

Jeśli chcesz pomóc swojemu maluchowi w konfrontacji z jego lękiem lub lękami, to koniecznie zapoznaj się z naszymi wskazówkami.

Porozmawiaj z dzieckiem

Ważną kwestią jest uświadomienie dziecka, że lęk jest emocją powszechnie przeżywaną i pomaga mu uniknąć potencjalnego niebezpieczeństwa. Świetnym punktem wyjścia do takiej rozmowy jest lektura książeczek pomagających oswoić lęki dziecka, takich jak m.in.: „Straszne historie Maszy. Opowieści z dreszczykiem”. Publikacja zawiera dziewięć opowieści napisanych na podstawie serialu. Każda historia w zabawny, a zarazem mądry sposób mówi o codziennych dziecięcych lękach. Wszystkie bajeczki dobrze się kończą i posiadają prosty morał. Dodatkowo, świecąca w ciemności okładka magicznie rozświetli dziecięcy pokój.

Czytaj dziecku bajki

A szczególnie wieczorem, aby wyciszyć i uspokoić malucha po dniu pełnym wrażeń. Codzienna wieczorna lektura może składać się na poczucie bezpieczeństwa Twojej pociechy, a dodatkowo umacniać waszą więź. W tym przypadku najlepiej sprawdzą się publikacje z serii „3 bajeczki przed snem”. Każda z nich ma okładkę świecącą w ciemności i zaokrąglone rogi, dzięki czemu są bardzo przyjazne dla dzieci. Książki pełne atrakcyjnych opowieści z ulubionymi bohaterami zachęcą do snu nawet najbardziej żywiołowego malucha. Dodatkowo pomogą oswoić lęk przed ciemnością – gdy zgaśnie światło maluch będzie mógł zobaczyć świecącą okładkę z ulubionymi bohaterami.

Narysuj z dzieckiem „potwora strachu”

Najpierw poproś swoją pociechę o dokładne opisanie potwora, a następnie przenieście jego obraz na kartkę i dodajcie mu śmieszne dodatki, np. doniczkę z kwiatkiem na głowie czy bagietkę w ręce. Dzięki temu maluch nabierze dystansu do swojego lęku i poczuje się odważny. Świetnym przykładem zilustrowania emocji strachu jest książeczka „Mała Straszka” z serii „Mr. Men i Mała Miss”. Mały format, humorystyczny tekst i przejrzysta szata graficzna sprawią, że każdy mały czytelnik się uśmiechnie.

Naucz dziecko technik rozwiązywania problemów

Dzięki temu maluch stanie się bardziej niezależny i samodzielny w podejmowaniu decyzji. W wyjaśnieniu kwestii radzenia sobie ze strachem świetnie może się sprawdzić publikacja „Strach – wróg czy przyjaciel. Akceptuję, co czuję” wydawnictwa HarperCollins. Książka pełna psychologicznej wiedzy oraz wielu zadań i ćwiczeń przekazuje dziecku praktyczne i skuteczne techniki przeciwlękowe.

Obraz zawierający tekst

Opis wygenerowany automatycznie

Pamiętaj, że dziecko przeżywające stany lękowe nie powinno czuć osamotnienia. Jeśli niepokoją Cię zachowania malucha, to jak najszybciej udaj się do psychologa, pediatry czy neurologa dziecięcego.

Literatura:

F. L. Ilg, L. B. Ames, S. M. Baker, Rozwój psychiczny dziecka od 0 do 10 lat. Poradnik dla rodziców, psychologów i lekarzy, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2012

I. Derezińska, M. Gajdzik, One są wśród nas. Dziecko z zaburzeniami lękowymi w szkole i przedszkolu. Informacje dla pedagogów i opiekunów, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa 2010

M. Bąkowska, Lęk, stres i strach jako bariery w wychowaniu, „Kieleckie studia pedagogiczne i psychologiczne” 12/1999